परशुरामांचे बालपण , शिक्षण आणि विविध अस्त्र – शस्त्रांची प्राप्ती – माधव घुले – एप्रिल २०१५ ते जून २०१५

भगवान श्री विष्णूंनी आपण त्रेता आणि द्वापार युगांच्या संधीकाली अवतार घेवू असे आश्वासन दिले होते त्यानुसार जमदग्नी व रेणुका हे दाम्पत्य आपल्या अवतारासाठी योग्य असे ठरवून श्री विष्णूंनी आदिशक्तीचे चिंतन करून रेणुकादेवीच्या पंचम गर्भात प्रवेश केला. आणि वैशाख शुद्ध तृतीयेला आदिती नक्षत्रावर परमज्योतिस्वरूप बालकाने रेणुकादेवीच्या उदरी जन्म घेतला. त्रिभुवन सर्वार्थाने प्रकाशित झाले. आश्रमातील वातावरण भारावून गेले. प्रत्यक्ष परमात्म्यानेच जन्म घेतल्याने ज्याच्या चिंतनात योगी रममाण असे परमात्मा निदर्शक ‘राम’हे नाव मात्यापित्यांनी ठेवले.

 
रामांच्या पाचव्या वर्षी जमद्ग्नीमहर्षींनी योग्य मुहूर्त पाहून वासिष्ठादी ऋषिगणांच्या उपस्थितीत उपनयन संस्कार केला व त्यांना ब्रह्मोपदेश दिला. रामानेही पित्याजवळ वेदशास्त्रे शिकण्यास प्रारंभ करून अल्पावधीतच आपल्या अग्रजाएवढी प्रगती केली. वयाच्या द्वादशवर्षापर्यंत राम सर्वविद्याविशारद झाले. या वयात रुपसंपन्न राम अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, सागराप्रमाणे गंभीर व पृथ्वीप्रमाणे क्षमाशील भासत. त्यानंतर त्यांनी विद्यादात्या विघ्नेश्वराला प्रसन्न करून घेतले. तेव्हा ‘तू साक्षात विष्णू आहेस हे मला ज्ञात आहे, तुझी जी वांच्छा असेल ती मी आनंदाने पूर्ण करीन असे श्री गणेशांनी सांगितले. त्यानुसार दिव्य परशूच्या विद्येची इच्छा करताच संतुष्ट झालेल्या गणनायकाने रामांना प्रथम आपले आत्मस्वरूप दिले. आणि खऱ्या योगे शत्रुनाश होईल अशा परशुविद्येचे रहस्य विषद करून सांगितले. अशा रीतीने परशुची प्राप्ती आणि परशुविद्या ज्ञात झालेले भृगुकुलोत्त्पन्न भार्गवराम तेव्हापासून परशुराम म्हणून ओळखले जावू लागले.

(more…)

Continue Reading Post

अधिकार आणि कर्तव्ये – संपादकीय – ऑक्टोबर २०१३ ते डिसेंबर २०१३

सर्व प्राणीमात्रांमध्ये सर्वाधिक प्रगत जीव कोणता याचे साधे उत्तर मानव हे होय यामध्ये दुमत असू नये. मग असं असताना जगननियात्याचे हे वरदान ओळखून त्याचे ऋण व्यक्त करणे आणि सकल प्राणिमात्रांमध्ये सलोखा राहिल याची जबाबदारी स्वत:हून पत्करणे हे त्याचे परम कर्तव्य ठरते. किंबुहना अशा प्रत्येक व्यक्तीमात्रेने ही परंपरा पाळली जाईल असे कटाक्षाने पाहणे हाही त्याच कर्तव्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहे असे समजावे. असे मूल्याधिष्ठित जीवन जगणे हे प्रगत माणसाचे प्रधान लक्षण मानले जायला हवे. अशी कर्तव्ये पार पाडत असताना ती स्वत: अंगीकारणे , याचबरोबर इतरांकडूनही ती पाळली जात आहेत यावरही कटाक्ष ठेवणे हे ओघाने आलेच. यासाठीच प्रत्येकाचा आचार विचार महत्त्वाचा. ‘ बोले तैसा चाले’ जसे मह्त्त्वाचे तसे ‘ आधी केले मग सांगितले’ ह्यावर भर असायला हवा. म्हणजेच समोरच्याने काय करावे याचे धडे देण्यापेक्षा स्वत:च्या वागण्याचा वस्तुपाठच घालून घ्यायला हवा हीच त्या व्यक्तीमात्रेची ओळख असावी.

 
पण प्राय: असे घडताना दिसत नाही. शिक्षणाने माणूस साक्षर होण्याबरोबरच संस्कारित व्हायला हवा, त्याची वैचारिक क्षमता वाढायला हवी, त्याचे मध्ये अनुभव समृद्धी यावी, प्रत्येक वैचारिक टप्प्यावर त्याने अधिक प्रगल्भ व्हावे अशा सुदृढ विचारांना विवेकाची जोड असायला हवी. त्यातील नीरक्षीरविवेक जाणायला हवा. अशानेच त्याची कृतीप्रवणता वाढीला लागेल. आपली कर्तव्ये जाणून त्याबरहुकूम कृती करताना त्याला असा प्रगत मानव असण्याचा अभिमान वाटेल.

(more…)

Continue Reading Post

सावध ऐका, पुढल्या हांका…

सावध ऐका, पुढल्या हांका………………

शिक्षण म्हणजे नेमकं काय? पदव्या सगळेच मिळवतात. कोणि शिक्षणसम्राट तर कोणि शिक्षणमहर्षि बनून शिक्षणाचे कारखाने काढतात. बालवाडी असो वा पी. एच. डी. क्लासचा धंदा तर सुगीचा झालाय. बी एड्च्या फॅक्टरीज निघाल्याने शिक्षक हा गुरु न राहता, संस्थाचालकांचा निव्वळ पोटार्थी नोकर झालाय. पदवीसाठी मोजलेल्या दिडक्या दामदुपटीने वसूल करणारा एक सर्वसामान्य ‘ टिचर’!

निर्लज्ज सत्ताधा-यांनी तर ‘शिक्षणाच्या………….!’ करून टाकलाय. आदर्श विद्यार्थ्याबरोबरच सुजाण नागरिक बनविण्याचा वसा ज्यांनी घ्यायचा ते तथाकथित समाजसेवक सत्ताधा-यांच्या टोळीत सहज सामील होतात आणि सगळी खायची खाती वाटप झाल्यानंतर मेहेरबानीचं शिक्षणखातं एखाद्या टोणग्या नेत्याच्या गळ्यात बांधायचे विधिनिषेधशून्य उद्योग करतात.
वाईट वाटतं ते विद्यमान आणि भावी पिढीचं. ज्यांचं सोन्यासारखं आयुष्य समाजोन्नतीबरोबरच राष्ट्रोन्नतीसाठी वेचलं जायला हंवं त्या कोवळ्या पिढीसमोर आहेत ते अनादर्श. मान्य आहे की आजही ‘आचार्य देवो भव’ या योग्यतेचे शिक्षक, गुरु, सज्जन समाजात आहेत पण विद्यावानाला विचारतो कोण? त्यांचा अधूनमधून सन्मान करताना अमुक भूषण, तमुक पदक वा पद्म पुरस्काराची घोषणा करून हे सत्ताधारी स्वतःचाच गौरव करून घेतात.

(more…)

Continue Reading Post

पण लक्षात कोण घेतो? – जानेवारी ते मार्च २०१०

पण लक्षात कोण घेतो?

सुप्रसिद्ध साहित्यिक व विचारवंत हरी नारायण आपटे यांची ‘पण लक्षात कोण घेतो’ या शीर्षकाची एका ज्वलंत विषयावरची कादंबरी त्या काळात खूपच गाजली होती. समाजाने उपस्थित केलेल्या प्रश्नांना सामोरं जाऊन, त्याची उकल करून, दिशादर्शन करणं ही विचारवंतांची भूमिका वेळोवेळी समाजासमोर मांडणारे काही साहित्यिक त्या काळात होऊन गेले.

लोकशाही स्वीकारलेल्या आजच्या अप्रगत, प्रतातीशील वा प्रगत राष्ट्रांच्या समोर असे अनेक प्रश्न आजही निर्माण होतात. बालविवाह, बालमजुरी, शेतक-याच्या आत्महत्या, हव्यासापोटी स्वतःच अंगिकारलेलं भ्रष्ट आचरण, आपदग्रस्तांच्या पुनर्वसनासाठी केलं जाणारं भ्रष्ट व गालीछ्य राजकारण, दहशदवाद, आर्थिक महागोटाळे, शिक्षणाचा व वैद्यकाचा बाजार मांडणारे शिक्षण सम्राट, धर्मांधतेचा आलेला ऊत, उच्चवर्णियांची बेताल व लिंगपिसाट वृत्ती, बेशरम राजकारणी व सत्ताधारी, पत्रकारितेतील अक्षम्य दलाली, घृणास्पद असं व्यक्तिस्तोम यासारखे अनेक प्रश्न अगदी आ वासून उभे असताना काही सन्माननीय अपवाद सोडल्यास साहित्यिक, विचारवंत आंधळे / बहिरे असल्याचं भासवीत आहेत.

(more…)

Continue Reading Post

पुरुषप्रयत्न, दैव व नियती – जानेवारी ते मार्च २०१०

पुरुषप्रयत्न, दैव व नियती

‘योगवासिष्ठ’ या अनमोल ग्रंथामध्ये यासंबंधी केलेले विवेचन आपल्या सर्वांनाच अत्यंत मोलाचे मार्गदर्शन करणारे आहे. ते जसेच्या तसे वाचकांसमोर ठेवीत आहोत.

प्रयत्न व दैव या संबंधाने पुष्कळ वादविवाद चालत असतात. कोणी प्रयत्न श्रेष्ठ म्हणतात, तर कोणी देवाला श्रेष्ठत्व देतात. योगवासिष्ठात यासंबंधी फार विस्तृत विवेचन आले आहे.

न किंचन महाबुद्धे तदस्तीह जगत्राये | यदनुव्देगिना नाम पौरुषेण न लभ्यते || नि.उ. १५७-२८ ||

‘हे महाप्राज्ञ रामा! उदास न होता सतत प्रयत्नशील राहणा-यास अप्राप्त्य असे या त्रिभुवनात कांहीही नाही.’

आपल्याला पौराणिक कथांमध्ये, इतिहासात व दैनंदिन व्यवहारातही असे आढळून येते की,कधीकधी योग्य दिशेने, नेटाने प्रयत्न करूनही अपयश प्राप्त होते. उद्योगाची दिशा, काळ, वेळ यापैकी कांही चुकले किंवा कंटाळून अर्ध्यावरच प्रयत्न सोडला तर यश न मिळणे हे समजण्यासारखे आहे. पण सर्व दृष्टीने योग्य प्रयत्न करूनही जेंव्हा यश मिळत नाही तेंव्हा ‘दैव’ ही अप्रतिहत मोठी शक्ती आहे, असे मानावे लागते. ‘दैवात नसेल तर कोणतीच गोष्ट होणार नाही.’ ‘सर्व काही दैवाधीन आहे तर प्रयत्न तरी कां करावे?’ ‘होणार असेल ते टळणार नाही.’ असे विचार प्रबळ होऊन ‘प्रयत्न दुबळा आहे व दैवच श्रेष्ठ आहे’ असे मानले जाते. परंतु ही भावना मनुष्याला कर्तृत्वहीन बनवते. तसे न होता प्रयत्नाचे श्रेष्टत्व सिद्ध करण्यासाठी वसिष्ठमहर्षींनी याविषयाची इतकी विस्तृत चर्चा केली आहे की, त्याला संस्कृत वाङमयात तोड नाही.

प्रयत्न आणि दैव यांचे ऐक्य

(more…)

Continue Reading Post

संपादकीय – ऑक्टोबर ते डिसेम्बर २००९

संपादकीय

अभ्यासोनि प्रकटावे, नाहीतर झाकोनि असावे
प्रकटोनि नासावे, बरे नव्हें ||

समर्थ श्री रामदास स्वामी

महाराष्ट्राची संत परंपरा थोर आहे. संतांच्या शिकवणीने जीवन जगणे सुसह्य होते. सद् विचार आणि सदाचारामुळे मनुष्यजन्म सार्थकी लागतो. सुमारे सातव्या शतकापासून या हिंदुराष्ट्राचे वारंवार लचके तोडणा-या तत्कालीन शत्रुमुळे प्रजा पिडीत झाली होती, पार पिचून गेली होती. गांजलेली मनं आणि रिकामी पोटं हा कांही तत्वज्ञान शिकवण्याचा प्रांत नव्हें. तरीही तेराव्या शतकात संत ज्ञानेश्वर माऊलींनी ती किमया साध्य करून दाखवली आणि त्याच परंपरेतून आपला स्वतंत्र बाणा दाखवित समर्थ श्री रामदास स्वामींनी जनमानसाला धीर दिला, बळ दिलं, निर्भय बनवलं.

स्वतःचा प्रपंच दूर सारून सा-या समाजाचा प्रपंच करताना रामदास स्वामी सहस्त्रयोजने पायी फिरले. जे आपणासी ठावे, ते इतरांसी शिकवावे | शहाणे करून सोडावे, सकळजन || यासारखी स्वरचित वचनं ते स्वतः जगले आणि सामान्यजनांना जगायला शिकवले. माणसामाणसांची मन त्यांनी जाणली आणि अंतर्मुख होऊन त्यांना नवा दृष्टीकोन दिला आणि म्हणूनच ‘केल्याने होत आहे रे आधी केलेचि पाहिजे’ यासारखे संदेश ते सहजपणे देऊन गेले.

(more…)

Continue Reading Post

संपादकीय – जुलै ते सप्टेंबर २००९

संपादकीय

ब्राम्हण बांधावा जागा हो!
नकाशा फक्त दिशा आणि मार्ग दाखवतो,
नकाशातील इमारतीत राहता येत नसतं,
एवढं वैगुण्य कोणत्याही नकाशात असतं,
वास्तव्य करायचं तर नकाशाबरहुकूम ती वास्तू
ज्याची त्यानं उभारून घ्यायची असते.

आपण सारे ब्राम्हण आहोत. होय! ज्याकुळामध्ये आम्हाला जन्म मिळाला, योग्य संस्कार झाले त्याव्यावास्तेचे आम्ही ऋणी आहोत. त्या थोर ऋषीवरांची परंपरा आम्ही अभिमानाने सांगतो त्यांचेसमोर आम्ही नतमस्तक आहोत. ज्ञात स्वरूपातील पेशवाईपासूनचा इतिहास ब्राम्हणवर्गाची समाजाप्रती अतूट बांधिलकी दर्शवतो. याष्टीपेक्षा समष्टिधर्म आम्हाला वंदनीय आहे. आणि म्हणूनच ही जन्मभूमी, हे राष्ट्र याप्रती आमची काही कर्तव्ये आहेत, जबाबद-या आहेत; पण………….

(more…)

Continue Reading Post